هدایت تحصیلی

هدایت تحصیلی از مسائل مهم زنگی هر فر است  و در مخورد هدایت تحصیلی باید بدانیم که نیاز به مشاوره و هم فکری در همه ی زمینه های زندگی فردی و اجتماعی و استفاده از نظریه های سازنده ی دیگران همیشه تأثیر مثبتی بر روند پیشرفت ها و موفقیت ها داشته است و این نیاز در حوزه های آموزشی اهمیت به سزایی می یابد، به طوری که مهم ترین فرد در ساختار آموزشی، مشاوری است که بر همه ی جوانب مختلف سامانه ی آموزشی تسلط داشته باشد. بنابراین انتخاب صحیح و هدف دار مشاور می تواند علاوه بر راهنمایی درست دانش آموزان برای موفقیت در برنامه های درسی باعث اجرای درست برنامه های آموزشی و کیفیت بخشی به آن باشد.علاقه، استعداد، بازار کار و نیاز کشور و امکانات از شروط هدایت دانش آموزان به رشته تحصیلی است و با توجه به فاکتورهای تخصصی مشاور مشخص می کند که دانش آموز در چه رشته مفید تر است،البته درنهایت این خود فرد است که رشته تحصیلی را انتخاب می کند و مشاور فقط راهنمایی و آگاهی بخشی لازم را انجام می دهد.

هدایت تحصیلی چیست؟

هدایت تحصیلی عبارت است از فرآیند ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره به دانش‌آموزان تا ضمن آشنایی با استعدادها، علایق، توانایی‌ها و ویژگی‌های شخصیتی خویش، شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی، حرف و مشاغل مورد نیاز جامعه را بشناسند و بر اساس آن، به صورت آگاهانه شاخه و رشته تحصیلی مناسب خود را انتخاب کنند.هدایت تحصیلی به عنوان یک فرآیند است و نه به عنوان یک فعالیت محدود و مقطعی، در این مسیر تحصیلی با رویکرد سیستمی و همه‌جانبه جلب مشارکت تمامی عوامل مدرسه‌ای، اداری، آموزشی، پرورشی، رسانه‌، خانواده و دستگاه‌های اجرایی ذی‌ربط ضروری است. نظام تعلیمی و تربیتی، باید دانش‌آموز را به سطحی از تمایزیافتگی برساند که خود با آگاهی از استعدادها، توانایی‌ها و رغبت‌های خویش و همچنین ظرفیت‌ها و محدودیت‌های محیطی، به انتخابی آزادانه و آگاهانه اقدام کند و اینکه پس از استخراج نتایج کمی، تصمیم‌گیری نهایی به صورت کیفی و در تعامل سه‌جانبه میان مشاور، دانش‌آموز و خانواده، با لحاظ نمودن امکانات و محدودیت‌های محیطی انجام می‌شود.

اهداف هدایت تحصیلی

اهداف هدایت تحصیلی شامل

۱- شناسایی و شناساندن استعداد، توانایی، علاقه و ویژگی‌های شخصیتی دانش‌آموزان

۲- کمک به انتخاب آگاهانه رشته تحصیلی و مسیر آینده شغلی و حرفه‌ای دانش‌آموزان

۳- کمک به هدایت متوازن دانش‌آموزان به شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی بر اساس سیاست‌های توسعه‌ای کشور است.

مشاور مدرسه در طول دوره متوسطه اول، با انجام فرآیندهای آموزش رسمی و فعالیت‌های مشاوره‌ای به منظور ایجاد شایستگی لازم در دانش‌آموزان برای انتخاب شاخه و رشته تحصیلی، آگاهی لازم را ارائه داده.ورود به هر یک از شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی منوط به کسب حد نصاب (کف) نمرات دروس تخصصی پایانی نوبت دوم (خرداد ماه) مربوط به رشته آن است، به عبارت دیگر در صورت عدم کسب حداقل میانگین دروس تخصصی در سه پایه تحصیلی هفتم، هشتم و نهم (هفتم و هشتم با ضریب یک، نهم با ضریب سه) برای شاخه، زمینه و رشته‌های مربوط، سایر عوامل و ملاک‌های هدایت تحصیلی آن دانش‌‌آموز، در تنظیم نمودن برگ هدایت تحصیلی بی‌اثر خواهد بود.

اهداف هدايت نامه تحصيلي در دوره متوسطه قابل توّجه و دقّت است، هدايت دانش‌آموزان به مناسب ترين شاخه يا رشته تحصيلي، بر اساس استعداد و علاقه وي و به تناسب امكانات و نيازهاي كشور است.

چند مساله بايد در هدايت تحصيلي دانش‌آموزان مورد توجه واقع شود كه عبارت است از :

۱-شناخت استعدادهاي دانش‌آموزان

۲-شناخت علائق دانش‌آموزان

۳-شناخت امكانات موجود در منطقه و كشور

۴-اعلام نيازهاي شغلي كشور و شناخت آنها

۵-هدايت دانش‌آموزان به رشته هاي تحصيلي مطلوب

عوامل موثر در انتخاب شغل و رشته تحصيلي عبارت است از :

۱-عوامل فردي(استعداد و توانايي ذهني، علاقه و رغبت، شرايط بدني، جنسيت، ويژگيهاي شخصيتي، معلومات و مهارت

۲-عوامل محيطي(خانواده، شرايط اجتماعي، اقتصادي، اقليمِي)

مراحل انتخاب رشته تحصيلي شغلي

گام اول: تعيين هدفهاي تحصيلي شغلي كه پيش نياز اين قسمت شناخت خود و ابعاد آن است شامل(۱- استعداد و مهارتها ۲-علائق۳- ويژگيهاي شخصيتي۴-ارزشها ۵-امكانات و محدوديت هاي خود)

گام دوم :شناسايي راههاي رسيدن به هدفهاي تحصيلي –شغلي[كه] پيش نياز [اين قسمت]شناخت فرصت ها و امكانات تحصيلي شغلي  موجود در جامعه و مقايسه آنها با يكديگر از ابعاد مختلف  شامل

۱- شناسايي شاخه ها ، زمينه ها و رشته هاي تحصيلي مرتبط با شاخه ها

۲- آشنايي با اهداف شاخه هاي تحصيلي

۳-آشنايي با ضوابط ورود به هر يك از شاخه ها و رشته ها

۴- آشنايي با نحوه ادامه تحصيل در هر يك از شاخه ها

۵- شناخت رشته هاي دانشگاهي مرتبط با رشته هاي دبيرستاني

۶-شناخت و آشنايي با مشاغل مرتبط با رشته هاي دبيرستاني و دانشگاهي

۷-چشم انداز آينده رشته ها –توجهبه بازار كار ،نيازهاي جامعه و رابطه بين عرضه و تقاضا

۸- آشنايي با مسئوليت ها و وظايف مشاغل مختلف و توانائيهاي ضروري و مورد نياز مشاغل و رشته هاي مختلف

۹- آشنايي با نقش شغل در زندگي فردي و اجتماعي

گام سوم : تصميم گيري و انتخاب رشته تحصيلي شغلي توجّه به اهداف هدايت نامه تحصيلي و مسائل علمي در انتخاب رشته مارا متوجّه اين نكته مي‌كند كه هدايت نامه تحصيلي بايد يك مساله كاملاٌعلمي و مطابق با علوم روز باشد و به همين علّت بايد تحولاتِ در آن صورت بپذيرد، در حالي كه مشاهده مِي‌شود در مدت ۱۷ سال بوجود آمدن اين شيوه نامه تحولاتي مطابق علم روز پيدا نكرده‌است.

سوالي كه مطرح مي‌شود اين است كه آيا شيوه نامه هدايت تحصيلي قادر به پاسخگويي به مسائل مطرح شده فوق است؟ آنچه كه مسلم است به نظر ميرسد نواقص زيادي است كه در شيوه نامه هدايت تحصيلي وجود دارد و آنچه مسلم تر است اين است كه فقط وجود يك شيوه نامه خوب براي هدايت دانش‌آموزان كفايت نمي‌كند و براي هدايت خوب دانش‌آموزان عوامل مختلفي بايد همكاري كنند تا اين مهم به نتيجه مطلوب برسد.متاسفانه در جلساتي كه مخصوص مشاوران تشكيل مي شود، و يا در كلاسهاي ضمن خدمت كه براي مشاوران برنامه ريزي مي‌گردد بيشترين فعاليت و مطالعات مشاوران روي مسائل مرضي و مشكلات رواني كه تعداد آن نيز در مدارس معدود است متمركز مي‌شود .صورتيكه بيشترين زمان كاري يك مشاور در مدارس صرف هدايت تحصيلي و مطالعات مربوط به آن مي شود تا آنها بتئانند دانش‌آموزان را با شناسايي و مطالعات علمي به رشته اي مساعد با وضعيت فردي دانش آموز هدايت كنند،ولي عملاٌ مشاهده مي‌شود كه چنين كاري به نحو مطلوب انجام نمي‌پذيرد .اشكال در این است که متاسفانه تهيه كنندگان شيوه نامه هدايت تحصيلي شناخت عميقي نسبت به رشته هاي فني وحرفه اي و كار دانش نداشته‌اندو به همين علت مشاهده مي شود كه در هدايت نامه تحصيلي كه براي دانش‌آموزان تهيه مي‌شود رويكرد هدايت نامه يك رويكرد به رشته است.

اهمیت هدایت تحصیلی برای اشتغال

طرح هدایت تحصیلی با هدفگذاری ایجاد تعادل دانش آموزان در رشته های تحصیلی نظری و فنی چندسالی است که بحث محافل و خانواده های دارای دانش آموز دوره متوسطه دارند شده است.بسیاری از صاحبنظران بیکاری جوانان در شرایط کنونی را نتیجه تعداد بالای تحصیلکرده در رشته های نظری می دانند که اکنون دارای دانش‌آموختگانی فاقد مهارت و جویای کار هستند، برای پیشگیری از ایجاد موج های بعدی جوانان فاقد مهارت و بیکار، طرح هدایت تحصیلی به منظور هدایت دانش آموزان بیشتر به سمت رشته های فنی و کاردانش برای تربیت افرادی با مهارت های متناسب با جامعه درنظر گرفته شد.
از سوی دیگر، بسیاری از خانواده ها به عملکرد اجرایی طرح هدایت تحصیلی انتقاد دارند و مراحل منتج به انتخاب رشته برای دانش آموزان را مناسب نمی‌بینند؛ از سویی دیگر می توان گفت علاقه به رشته های فنی نباید از دوره متوسطه تحصیلی برای دانش آموزران برجسته شود و نیاز است از پیش از این دوران، برای خانواده ها و دانش آموزان مراحل آشنایی، علاقه به مسایل فنی، شفاف سازی نتیجه ورود به آموزش های مهارتی و زمینه و شرایط ورود به رشته های نظری مشخص شود تا تنش کمتری به خانواده ها و دانش آموزان وارد شود.
تحقق توازن دانش آموزان رشته نظری و‌ فنی و افزایش اشتغال در جامعه و در نتیجه کاهش نرخ بی کاری را در آینده به همراه دارد و بعید است هیچ کارشناسی با این مساله که به نوعی پیشگیری و زمینه سازی برای اشتغالزایی آینده است مخالف باشد؛ هر چه هست بحث بر سر اجرای و زمینه های لازم برای اجرای این چنین طرح هایی است چرا که هدف از این طرح پرورش نیروی متخصص برای بازار کار در آینده است.
در اجرای طرح هدایت تحصیلی۱۰۰ درصد ملاک انتخاب رشته برای دانش آموزان پایه تحصیلی نهم عملکرد تحصیلی آنان است و کف نمرات سوابق تحصیلی پایه هفتم، هشتم و نهم ضریب سه و نمره سال هفتم و هشتم ضریب یک در انتخاب رشته تحصیلی دارد.
انتخاب رشته یکی از مهم ترین انتخاب های دانش آموزان در پایان دور متوسط در سال نهم تحصیلی و پایان تحصیلات متوسط دوم است، خانواده، محیط آموزشی، گروه های همسالان، رسانه ها، پیشرفت علم از عوامل بیرونی انتخاب بر نوع انتخاب رشته برای دانش آموزان تاثیرگذار هستند و از عوامل درونی انتخاب رشته هوش و استعداد، اعتقادات، توانایی ها، اهداف، تجربیات دانش آموزان در هر رشته می توان برشمرد.
بررسی بازار کار برای انتخاب رشته ملاک خیلی از دانش آموزان و والدین است، با وجود این که تعداد زیادی از دانش آموختگان دانشگاهی به دلیل نداشتن تخصص گاها بی کار هستند، در برنامه ششم توسعه پیش بینی شده ۵۰ درصد دانش آموزان در رشته تحصیلی نظری و ۵۰ درصد در رشته های فنی و حرفه ای مشغول به تحصیل شوند تا زمینه ساز ورود به رشته های فنی در دانشگاه ها و افزایش اشتغال شود.

ارسال نظر

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *